Foto bij het artikel Ongebruikte SaaS-licenties herverdelen: proces en bewijs
Foto van Zuko.io Images op Wikimedia Commons · CC BY 2.0

Licentiebeheer

Ongebruikte SaaS-licenties herverdelen: proces en bewijs

Bij SaaS installeert u geen softwarepakket op eigen hardware.

Dit is een redactioneel pseudoniem van de publicatie, geen claim van een onafhankelijk geverifieerde persoonlijke identiteit. Oorspronkelijke redactionele vermelding: Desk Licentiebeheer.

Waarom een SaaS-licentie geen gewoon bezit is

Bij SaaS installeert u geen softwarepakket op eigen hardware. De aanbieder levert software als online dienst; het systeem omvat ook de data van de gebruiker en draait meestal op hardware van de licentiegever. Die verzorgt installatie, onderhoud en beheer.

De licentienemer krijgt toegang via internet of een privénetwerk en betaalt periodiek voor dat gebruik (Cordemeyer & Slager). Klassieke software bestond uit een fysieke drager plus gebruiksrecht tegen een eenmalige betaling. De software stond op eigen hardware en de licentieovereenkomst bepaalde de omvang van het gebruiksrecht.

Bij SaaS is de fysieke drager weg; u betaalt periodiek voor toegang en gebruik. Herverdelen gaat dus niet om een goed, maar om een tijdelijk toegangs- en gebruiksrecht.

In SaaS-contracten blijft de klant meestal eigenaar van de data. Dat eigendom betekent niet dat u die data kunt pakken en verplaatsen: de leverancier bepaalt hoe u toegang krijgt, doorgaans via de software-interface of API's.

Klanten kunnen hun eigen data vaak niet rechtstreeks van de servers halen; sommige leveranciers beperken de toegang tot bepaalde dataformaten (Law and More). De juridische eigendom ligt bij de klant, de praktische controle bij de leverancier.

Een ongebruikte licentie herverdelen begint daarom met: contract lezen, accounts aanpassen en data-export of -verwijdering regelen.

Toets de licentie en algemene voorwaarden

Controleer eerst of het contract het aantal gebruikers noemt en of dat aantal mag wijzigen. Bij bedrijfsovernames gaan licentierechten niet automatisch mee naar de nieuwe eigenaar; dat kan kritieke systemen tijdelijk stilleggen (Law and More). Staat er niets over overdraagbaarheid, ga er dan niet van uit dat een ongebruikte seat zomaar naar een andere gebruiker mag.

Algemene voorwaarden bepalen hoe wordt geleverd, wat klanten mogen verwachten en waar de aansprakelijkheid van de leverancier eindigt. Zonder duidelijke voorwaarden loopt u het risico te werken onder de inkoopvoorwaarden van uw klant, of dat afspraken over data en gebruiksrechten ontbreken (Sens Juristen).

Regel ook beëindiging en exit. Sinds 12 september 2025 geldt de Data Act: gebruikers krijgen een wettelijk recht op toegang tot hun data. Ook gelden strengere regels voor overstappen en data-export bij SaaS-contracten.

De wet verplicht SaaS-leveranciers data in standaardformaten aan te bieden, redelijke exportkosten te rekenen en klanten te helpen bij data-overdracht (Law and More). Leg in het contract vast welke formaten beschikbaar zijn en welke kosten en tijd export kost.

Let ook op wat geldt bij opzegging of wanbetaling, wie eigenaar is van user generated data en hoe aansprakelijkheid bij bugs is geregeld. Sens Juristen noemt dit typische vraagstukken in SaaS-voorwaarden, naast een verwerkersovereenkomst voor SaaS.

Data en privacy vóór herverdeling regelen

Breng vóór overdracht in kaart welke persoonsgegevens in het account of de applicatie zitten. Persoonsgegevens zeggen iets over iemand: naam, adres, telefoonnummer, klant- en personeelsnummers, aankoopgedrag op internet en video- of geluidsopnames waarop iemand herkenbaar is.

Bijzondere persoonsgegevens gaan bijvoorbeeld over gezondheid, ras of politieke voorkeur; gevoelige persoonsgegevens zijn bijvoorbeeld het bsn en gegevens over geldzaken. Daarvoor gelden strenge regels (KVK).

Had de vertrekkende gebruiker toegang tot die gegevens, dan bepaalt de aard ervan hoe zorgvuldig u moet exporteren, schonen of verwijderen.

Controleer per gegeven of er nog een grondslag is om het te verwerken. De AVG kent zes grondslagen; voor ondernemers zijn vooral van belang: nodig om een overeenkomst uit te voeren, nodig om aan de wet te voldoen, toestemming en gerechtvaardigd belang (Ondernemersplein).

Vraag niet meer dan nodig: voor een nieuwsbrief volstaat een e-mailadres, niet een geboortedatum. Gebruik gegevens alleen voor het doel waarvoor u ze hebt gevraagd; een e-mailadres voor de factuur mag u niet zonder meer voor reclame gebruiken.

Bewaar gegevens niet langer dan nodig; de wet noemt geen vaste termijn (Ondernemersplein). Wil de nieuwe gebruiker de gegevens voor een ander doel gebruiken, dan is herverdelen niet genoeg: er moet een passende grondslag zijn of de gegevens moeten worden gewist.

Betrokkenen kunnen om verwijdering vragen. De Autoriteit Persoonsgegevens noemt gevallen waarin een organisatie persoonsgegevens moet wissen.

Het gaat om: niet meer nodig voor het doel, ingetrokken toestemming zonder andere grondslag, terecht bezwaar, niet naleven van privacyregels, verstreken wettelijke bewaartermijn, of gegevens van een kind onder 16 die via een app of website zijn verzameld.

Verwijdering geldt niet als de gegevens nodig zijn voor de vrijheid van meningsuiting en informatie, een wettelijke verplichting, openbaar gezag of een taak van algemeen belang, de volksgezondheid, archivering in het algemeen belang of een rechtsvordering.

Voor wetenschappelijk of historisch onderzoek of statistiek geldt dit in bepaalde gevallen. Een verzoek komt per e-mail of brief.

Bij herverdeling moet u dus kunnen uitleggen waarom gegevens van een oude gebruiker nog mogen blijven, of ze verwijderen.

Wettelijke basis voor dataverwerking volgens AVG

Nodig voor uitvoering overeenkomst
Bijv. factuurafhandeling met e-mailadres
Nodig om aan wet te voldoen
Bijv. fiscale verplichtingen of meldingsverplichtingen
Toestemming van betrokkene
Schriftelijk of expliciet gedragsmatig, bijv. nieuwsbriefabonnement
Gerechtvaardigd belang
Bijv. veiligheid, fraudepreventie, zakelijke belangen

Proces voor overdracht of nieuwe toewijzing

Stap 1: stel vast of de licentie ongebruikt is. Controleer de laatste aanmelding, actief gebruik (ingelogde sessies, gebruikte functies of API-aanroepen), de rol en rechten van de huidige gebruiker en of de seat nog nodig is voor lopende processen. Onderbouw dit met rapportages van de leverancier of systeemlogs.

Stap 2: toets of overdracht mag. Lees de licentieovereenkomst en algemene voorwaarden op aantal gebruikers, overdraagbaarheid, beëindiging en exit. Betrek daarbij de punten uit het voorwaardenonderdeel hierboven.

Stap 3: exporteer of wis de data. Vraag de leverancier om een export en om verwijdering van de oude gebruiker of diens gegevens, voor zover er geen grondslag is om die te bewaren. Zie voor standaardformaten, redelijke kosten en hulp bij data-overdracht het onderdeel over licentievoorwaarden (Law and More). Bewaar het verwijderverzoek en de reactie daarop.

Stap 4: trek toegang in. Deactiveer het account, trek rechten in, reset wachtwoorden en MFA en laat API-sleutels, tokens en SSO-koppelingen vervallen. Controleer ook gedeelde mappen, webhooks en integraties waarlangs de oude gebruiker nog bij data kan.

Stap 5: wijs de nieuwe gebruiker aan. Maak bij voorkeur een nieuw account of een nieuwe seat aan in plaats van het oude account te hergebruiken, zodat persoonsgegevens, logs en instellingen van de vorige gebruiker niet ongemerkt meeverhuizen. Controleer of het contract het aantal gebruikers toestaat en of de nieuwe gebruiker dezelfde rol en rechten nodig heeft.

Stap 6: betrek de leverancier bij export en kosten. Leg afspraken over exportformaat, kosten en doorlooptijd vast, zoals toegelicht bij de contracttoets (Law and More). Regel ook de verwerkersovereenkomst voor SaaS en leg afspraken over data en gebruiksrechten schriftelijk vast (Sens Juristen).

Bewijs vastleggen voor controle en audit

Leg per stap vast wat er is gebeurd. Voor de oude gebruiker: een schermafdruk of systeemlog waaruit blijkt dat het account is gedeactiveerd, de laatste aanmelddatum en dat tokens, API-sleutels en SSO-koppelingen zijn ingetrokken.

Voor de data: het exportbestand met datum en tijd, het formaat, de omvang en de bevestiging van de leverancier dat de export is geleverd. Voor verwijdering: het verzoek en de reactie daarop.

Voor de nieuwe toewijzing: de bevestiging dat een nieuwe seat of een nieuw account is aangemaakt, wie welke rechten heeft gekregen en vanaf welke datum. Laat de leverancier schriftelijk bevestigen dat de wijziging is doorgevoerd en dat de oude gebruiker geen toegang meer heeft.

Bewaar daarnaast de contractafspraken over exportformaat, kosten en doorlooptijd (Law and More) en de interne goedkeuring voor de overdracht.

Voorkom lock-in en onduidelijke aansprakelijkheid

Vendor lock-in ontstaat geleidelijk. Bij standaardsoftware bepaalt de leverancier de architectuur, dataformaten, integratiemogelijkheden en roadmap; de organisatie past zich aan de software aan.

Bij maatwerksoftware ontstaat afhankelijkheid als de ontwikkelpartij proprietary frameworks of gesloten libraries gebruikt, de broncode niet overdraagt of ontoereikende documentatie levert; overstappen wordt dan buitenproportioneel duur en complex (NetRom Software).

In SaaS versterkt dat elkaar: de leverancier bepaalt hoe u bij uw data komt en in welk formaat. Aparte bestandsformaten of hoge exportkosten maken overstappen duur en ingewikkeld (Law and More).

Leg afspraken over data-export en overdracht vóór herverdeling contractueel vast.

Aansprakelijkheid wordt vaak pas duidelijk als het misgaat. Algemene voorwaarden bepalen waar de aansprakelijkheid van de leverancier ophoudt, wie eigenaar is van user generated data, wat er bij bugs gebeurt en wat er bij opzegging of wanbetaling geldt (Sens Juristen).

Gaat een leverancier failliet, dan bestaat het risico dat u buitengesloten wordt van uw eigen informatie (Law and More).

Bij een verkeerde overdracht, dataverlies of een oude gebruiker die toch nog toegang blijkt te hebben, moet u kunnen aanwijzen wie verantwoordelijk was voor export, verwijdering en toegangsbeheer.

Meer uit Licentiebeheer