Foto bij het artikel Leveranciersvragen voor SaaS: security, privacy en continuïteit
Foto van cookieone op Pixabay

Inkoop

Leveranciersvragen voor SaaS: security, privacy en continuïteit

Een SaaS-leverancier verwerkt vaak persoonsgegevens van klanten, medewerkers of gebruikers van de afnemer. Onder de AVG is de afnemer meestal verwerkingsverantwoordelijke en de leverancier verwerker.

Dit is een redactioneel pseudoniem van de publicatie, geen claim van een onafhankelijk geverifieerde persoonlijke identiteit. Oorspronkelijke redactionele vermelding: Redactie SaaS-inkoop.

Waarom leveranciersvragen bij SaaS anders zijn

Een SaaS-leverancier verwerkt vaak persoonsgegevens van klanten, medewerkers of gebruikers van de afnemer. Onder de AVG is de afnemer meestal verwerkingsverantwoordelijke en de leverancier verwerker.

De verwerker verwerkt persoonsgegevens voor de verwerkingsverantwoordelijke. Hij mag door die verantwoordelijke verstrekte gegevens niet voor eigen doeleinden gebruiken (ICTRecht). Een CRM-leverancier mag klantgegevens die de afnemer in het systeem zet, bijvoorbeeld niet gebruiken om die klanten zelf een commercieel aanbod te doen.

SaaS-providers verzamelen en verwerken via hun diensten veel klantgegevens. Daaronder vallen browsegeschiedenis, gebruikstrends en persoonlijk identificeerbare informatie (PII) (PayPro Global).

De AVG geldt voor elk bedrijf dat actief is op de EU-markt en met Europese klanten interactie heeft. Niet-naleving kan boetes opleveren tot €20 miljoen of 4% van de wereldwijde jaaromzet (PayPro Global).

Kijk bij selectie en audit van een SaaS-leverancier niet alleen naar functionaliteit. Kijk ook of u kunt aantonen dat de verwerking volgens de AVG plaatsvindt.

De AP noemt dit de verantwoordingsplicht. U moet kunnen aantonen dat een verwerking voldoet aan de belangrijkste AVG-uitgangspunten en dat u de juiste technische en organisatorische maatregelen heeft genomen (AP).

AVG-boetes en juridische basis

Maximale boete bij niet-naleving AVG
€20 miljoen of 4% van wereldwijde jaaromzet
Verplichte verantwoordingsplicht (AP)
Moet aantonen dat verwerking voldoet aan AVG
Grondslagen AVG
Toestemming, overeenkomst, wettelijke verplichting, bescherming leven/gezondheid, algemeen belang, gerechtvaardigd belang

Privacy: welke rol speelt de SaaS-leverancier?

Begin bij de rolverdeling. De verwerker verwerkt persoonsgegevens voor de verwerkingsverantwoordelijke. Hij mag de door deze verstrekte persoonsgegevens niet voor eigen doeleinden gebruiken (ICTRecht).

Vraag de leverancier of hij uitsluitend in opdracht verwerkt of ook voor eigen doeleinden, en zo ja welke. SaaS-leveranciers analyseren bijvoorbeeld softwaregebruik om hun product te verbeteren, door te ontwikkelen en te personaliseren; ook het trainen van AI- en machine learning-algoritmes kan een eigen doel zijn (ICTRecht).

Vraag per verwerking welke grondslag geldt. De AVG kent zes grondslagen: toestemming, overeenkomst, wettelijke verplichting, bescherming van iemands leven of gezondheid, algemeen belang of openbaar gezag, en gerechtvaardigd belang (KVK).

Wil de leverancier gegevens voor eigen doeleinden hergebruiken? De Franse toezichthouder CNIL erkent dat dit onder strenge voorwaarden kan.

De persoonsgegevens mogen niet onder de grondslag ‘toestemming’ zijn verzameld. De verwerkingsverantwoordelijke moet toestemming aan de verwerker geven, en het doeleinde moet ‘verenigbaar’ zijn met het doel waarvoor de gegevens zijn verzameld (ICTRecht).

Vraag de leverancier daarom concreet welke eigen doeleinden er zijn en op welke grondslag het hergebruik is gebaseerd. Vraag ook of u als verwerkingsverantwoordelijke toestemming heeft gegeven en of het nieuwe doel verenigbaar is met het oorspronkelijke doel.

Vraag of persoonsgegevens buiten de EER worden doorgegeven. Zo ja, welk instrument uit hoofdstuk V AVG wordt gebruikt: een adequaatheidsbesluit of een passende waarborg, zoals standaardcontractbepalingen (SCC's) op grond van artikel 46 AVG (EDPB).

Leg de antwoorden vast in de verwerkersovereenkomst. Controleer of de leverancier zich daaraan houdt.

Vraag om een actuele lijst van subverwerkers en hoe u wordt geïnformeerd over nieuwe subverwerkers of wijzigingen. Leg vast hoe goedkeuring of bezwaar werkt en welke instructies, beveiligingsafspraken en hulp bij verzoeken en incidenten in de verwerkersovereenkomst staan.

Verwerker vs. Verwerkingsverantwoordelijke (SaaS)

  • Verwerkingsverantwoordelijke (afnemer)Blijft wettelijk verantwoordelijk voor gegevensverwerking; moet kunnen aantonen dat verwerking conform AVG is
  • Verwerker (SaaS-leverancier)Verwerkt gegevens op opdracht; mag geen eigen doeleinden gebruiken zonder toestemming en verenigbaar doel

Privacy: informatie, rechten en bewaartermijnen

De organisatie moet betrokkenen laten weten wat zij met hun persoonsgegevens doet en waarom. Volgens de AP bevat een privacyverklaring in ieder geval contactgegevens, de verwerkte persoonsgegevens, het precieze doel en de AVG-grondslag (AP, Recht op informatie).

Ook moet erin staan of gegevens met andere organisaties worden gedeeld of doorverkocht, aan wie, en hoe lang de gegevens worden bewaard (AP, Recht op informatie). Vraag de leverancier om een actuele privacyverklaring en om aan te geven welke punten specifiek gelden voor gegevens die u in de SaaS-dienst stopt.

Extra informatie is nodig als het gebruik afwijkt van wat de betrokkene redelijkerwijs verwacht, als gegevens niet rechtstreeks van de betrokkene maar via een andere organisatie komen, als de gevolgen voor de betrokkene groot zijn of als de gegevens gevoelig zijn (AP). Krijgt een organisatie gegevens van de betrokkene zelf? Dan moet de informatie vóór het delen, bijvoorbeeld op het formulier of via een duidelijke verwijzing naar de online privacyverklaring. De privacyverklaring mag niet te lang of ingewikkeld zijn en moet makkelijk te begrijpen zijn (AP).

Betrokkenen hebben rechten om hun gegevens te bekijken, te wijzigen, te verwijderen en het gebruik te beperken. SaaS-platforms moeten gebruiksvriendelijke tools en procedures bieden om die rechten uit te oefenen, waaronder methoden voor gegevensherstel, -wijziging, -verwijdering en gebruiksbeperking (PayPro Global).

Vraag de leverancier hoe een betrokkene een inzage-, correctie-, verwijder- of beperkingsverzoek indient. Vraag binnen welke termijn de leverancier u als afnemer informeert en welke gegevens worden geleverd. Vraag ook of verwijdering doorwerkt in back-ups en bij subverwerkers.

Verantwoording en documentatie: register, DPIA en datalekken

De AP noemt verplichte maatregelen voor de verantwoordingsplicht. Houd een verwerkingsregister bij en voer een DPIA uit bij verwerkingen met een hoog privacyrisico (AP).

Houd ook een datalekregister bij, inclusief datalekken die u niet hoeft te melden. Toon waar nodig aan dat een betrokkene daadwerkelijk toestemming heeft gegeven.

Onderbouw waarom u wel of geen functionaris gegevensbescherming aanstelt als dat onduidelijk is. Stel een privacyverklaring op (AP).

Een register van verwerkingen is verplicht voor bedrijven met meer dan 250 werknemers. Het geldt ook voor bedrijven met minder dan 250 werknemers die stelselmatig persoonsgegevens verwerken (Moore DRV).

Vraag de leverancier welke informatie u nodig heeft om de SaaS-verwerking in uw register op te nemen: categorieën persoonsgegevens, doelen, grondslagen, ontvangers, bewaartermijnen en beveiligingsmaatregelen. Vraag bij een DPIA om de gegevens voor uw risicobeoordeling: verwerkingen, risico’s, maatregelen en resterende risico’s.

Vraag om het datalekregister of een procesbeschrijving waaruit blijkt hoe de leverancier datalekken registreert. Dat geldt ook als ze niet gemeld hoeven te worden.

Security: technische en organisatorische maatregelen

De AP zegt dat u moet kunnen laten zien dat u de juiste technische en organisatorische maatregelen heeft genomen om persoonsgegevens te beveiligen. Moore DRV noemt als kernvraag of u goed heeft gedocumenteerd hoe u gegevens beveiligt; antwoordt u ontkennend, dan riskeert u een wetsovertreding met mogelijk een (hoge) boete (Moore DRV).

Dat geldt ook voor de SaaS-verwerking die u uitbesteedt: u blijft als afnemer verantwoordelijk voor het aantonen daarvan. Vraag de leverancier daarom niet alleen om een beveiligingspagina, maar om de maatregelen die specifiek op uw gegevens van toepassing zijn.

Bruikbare vragen: welke maatregelen zijn gedocumenteerd en hoe kunt u die inzien? Wie binnen de leverancier heeft toegang tot de gegevens en op basis van welke rol?

Vraag ook hoe toegang wordt verleend en ingetrokken. Vraag hoe wijzigingen en toegang worden gelogd.

Vraag welke versleuteling geldt in opslag en transport. Vraag hoe kwetsbaarheden en patches worden beheerd en hoe subverwerkers worden gecontroleerd.

Vraag welke certificaten of gedragscodes de leverancier heeft. De AP noemt als extra maatregelen onder meer aansluiten bij een gedragscode, een certificaat behalen en een specifiek ICT-beveiligingsbeleid hanteren (AP). Vraag de leverancier om bewijsstukken die u in uw eigen verantwoording kunt opnemen.

Vraag welke norm de leverancier hanteert, bijvoorbeeld ISO 27001 of, voor de Nederlandse zorg, NEN 7510. Vraag om passende onderbouwing, zoals procesbeschrijvingen, systeemlogs en contractafspraken met leveranciers (Risguard).

Continuïteit: beschikbaarheid, herstel en exit

Betrokkenen hebben recht op informatie over hoe lang een organisatie gegevens bewaart (AP, Recht op informatie). Vraag de leverancier per gegevenscategorie om de bewaartermijn en de grondslag daarvan.

Vraag ook wat er gebeurt bij beëindiging van de overeenkomst. Welke gegevens worden teruggeleverd, in welk formaat, binnen welke termijn, en welke gegevens daarna worden verwijderd?

De SaaS-bron noemt gegevensherstel, -wijziging, -verwijdering en gebruiksbeperking als methoden die platforms moeten bieden (PayPro Global). Vraag de leverancier hoe gegevensherstel werkt: welke back-ups worden gemaakt, hoe lang die worden bewaard, wie toegang heeft en hoe een herstelverzoek verloopt.

Vraag hoe verwijdering wordt uitgevoerd, of verwijdering ook back-ups en subverwerkers raakt, en hoe gebruiksbeperking technisch wordt afgedwongen. Leg vast wat u krijgt bij een overstap of einde contract, zodat u niet afhankelijk blijft van een leverancier die uw gegevens niet of niet volledig teruggeeft.

Vraag naar de beschikbaarheids-SLA: welke uptime wordt gegarandeerd, hoe wordt die gemeten en wat gebeurt er als de afspraak niet wordt gehaald? Laat ook RTO en RPO vastleggen: de beoogde hersteltijd en het maximaal aanvaardbare dataverlies bij herstel.

Vraag naar contractduur, opzegtermijn en hulp bij gegevensoverdracht aan het einde van de overeenkomst. Bespreek ook of een escrowregeling nodig is en hoe u bewijs krijgt dat gegevens zijn verwijderd.

Incidenten en datalekken: wat mag u verwachten?

De AP adviseert direct actie te ondernemen bij een datalek, zodat de schade voor slachtoffers zo klein mogelijk blijft; datalekken kunnen grote gevolgen hebben, zoals identiteitsfraude (AP, AVG voor ondernemers). Bij een SaaS-leverancier moet u vooraf weten wie wat doet.

Vraag de leverancier hoe hij een datalek of beveiligingsincident detecteert, wie beslist of het een datalek is, en hoe en binnen welke termijn u wordt geïnformeerd. Vraag welke informatie u krijgt: aard van het lek, betrokken gegevens, aantal betrokkenen, genomen maatregelen en het advies aan u als afnemer.

Vraag om een contractuele meldingstermijn die kort genoeg is om uw eigen beoordeling en eventuele melding tijdig uit te voeren. Leg ook vast welke informatie u direct ontvangt en hoe de leverancier updates geeft zolang het incident wordt onderzocht.

De AP noemt een datalekregister als verplichte maatregel, inclusief datalekken die niet gemeld hoeven te worden (AP). Vraag of de leverancier een datalekregister bijhoudt en of u de relevante registraties kunt krijgen voor uw eigen register en meldbeoordeling.

Maak afspraken over samenwerking: wie informeert de Autoriteit Persoonsgegevens, wie informeert betrokkenen, wie doet forensisch onderzoek, hoe wordt herstel aangestuurd en wie draagt de kosten. Zonder deze afspraken loopt u het risico dat u niet kunt aantonen dat u passend op een incident heeft gereageerd.

De verwerkingsverantwoordelijke moet een datalek melden bij de AP en blijft daarvoor wettelijk verantwoordelijk, ook als u afspreekt dat de verwerker namens u meldt (AP).

Stappen bij een datalek (SaaS-leverancier)

  1. Detectie van incidentDoor leverancier via monitoring, logboeken of meldingen
  2. Beoordeling: is het een datalek?Beslissing door leverancier of gezamenlijk met afnemer
  3. Melding aan afnemerBinnen contractuele termijn (bijv. 24 uur), inclusief aard, gegevens, aantal betrokkenen, maatregelen
  4. Informeren van Autoriteit Persoonsgegevens (AP)Verwerkingsverantwoordelijke is wettelijk verantwoordelijk, zelfs als leverancier meldt
  5. Informatie aan betrokkeneAlleen indien risico op schade; afhankelijk van ernst en bereik
  6. Herstel en forensisch onderzoekSamenwerking vastleggen in contract; kosten en rol duidelijk geregeld

Checklist: leveranciersvragen per thema

Privacyrol: verwerkt de leverancier uitsluitend in opdracht of ook voor eigen doeleinden? Welke eigen doeleinden?

Gebruikt hij gegevens voor analyse, productontwikkeling of AI-training? Onder welke voorwaarden is hergebruik toegestaan: geen toestemming als grondslag, uw toestemming, verenigbaar doel?

Informatie en rechten: bevat de privacyverklaring contactgegevens, gegevens, doelen, grondslag, delen of doorverkopen en bewaartermijnen? Hoe worden inzage, correctie, verwijdering en beperking uitgevoerd? Worden persoonsgegevens buiten de EER doorgegeven en, zo ja, geldt daarvoor een adequaatheidsbesluit of een passende waarborg zoals SCC's op grond van hoofdstuk V AVG (EDPB)?

Verantwoording en contract: welke informatie levert de leverancier voor uw verwerkingsregister en DPIA? Welke instructies, beveiligingsafspraken en hulp bij verzoeken en incidenten staan in de verwerkersovereenkomst? Krijgt u een actuele subverwerkerslijst en hoe worden nieuwe subverwerkers gemeld en goedgekeurd?

Security: welke technische en organisatorische maatregelen zijn gedocumenteerd? Wie heeft toegang en hoe wordt gelogd, versleuteld en gepatcht? Welke norm hanteert de leverancier, bijvoorbeeld ISO 27001 of, voor de Nederlandse zorg, NEN 7510? Vraag om onderbouwing zoals procesbeschrijvingen, systeemlogs en contractafspraken met leveranciers (Risguard).

Continuïteit: welke uptime wordt in de beschikbaarheids-SLA gegarandeerd en hoe wordt die gemeten? Wat zijn RTO en RPO voor herstel? Welke back-ups zijn er en hoe worden verwijdering en gebruiksbeperking uitgevoerd, ook bij subverwerkers? Wat zijn de contractduur, opzegtermijn, afspraken over gegevensexport en eventuele escrowregeling?

Datalekken: hoe wordt een datalek gedetecteerd en aan u gemeld, en binnen welke contractuele termijn? Welke informatie krijgt u direct en hoe houdt de leverancier u op de hoogte?

Wie informeert de AP en betrokkenen en wie draagt de kosten? De verwerkingsverantwoordelijke blijft wettelijk verantwoordelijk voor de melding aan de AP, ook als de verwerker die namens u doet (AP). Krijgt u de relevante registraties voor uw eigen register?

Meer uit Inkoop