Foto bij het artikel Kostenmodel voor de TCO van SaaS: lagen, posten en drivers
Foto van kaboompics op Pixabay

Kostenposten

Kostenmodel voor de TCO van SaaS: lagen, posten en drivers

De total cost of ownership (TCO) van SaaS is de som van alle kosten over de gebruiksperiode. Dat is meer dan het maandbedrag.

Dit is een redactioneel pseudoniem van de publicatie, geen claim van een onafhankelijk geverifieerde persoonlijke identiteit. Oorspronkelijke redactionele vermelding: Redactie Kostenanalyse.

TCO van SaaS: verder dan de abonnementsprijs

De total cost of ownership (TCO) van SaaS is de som van alle kosten over de gebruiksperiode. Dat is meer dan het maandbedrag. Arrix laat zien dat naast het abonnement ook implementatie en koppelingen meetellen, plus verborgen kosten. De posten komen hier per laag aan bod, elk met de driver en de eenheid waarin je leverancier ze in rekening brengt.

Een lage maandprijs kan misleiden: implementatie en koppelingen worden eenmalig gefactureerd en vallen buiten het abonnement. Interne uren en projectmanagement staan nooit op een leveranciersfactuur, maar drukken wel op het salarisbudget. IT Selector nuanceert de verkoopkant: on-premise is duur in aanschaf, maar SaaS kan op lange termijn ook geld kosten.

De verkoopkant presenteert SaaS vaak met een lage cost of ownership en snelle ROI, omdat je per maand betaalt in plaats van in één keer een duur systeem aanschaft. IT Selector noemt dat de gebruikelijke sales pitch. De TCO-berekening toetst of dat beeld over de hele gebruiksperiode standhoudt. Leg daarom vóór het rekenen de looptijd vast en tel alle posten over die periode op, inclusief eenmalige en interne.

Een kostenmodel in vier lagen: vast, variabel, eenmalig en terugkerend

Een werkbaar kostenmodel zet elke post in een van vier lagen: vast, variabel, eenmalig en terugkerend. Vaste kosten blijven relatief stabiel ongeacht gebruik; PayPro Global noemt huur, salarissen van vast personeel en licenties voor standaardsoftware. Variabele kosten hangen af van activiteitsniveau of gebruik: meer klanten of data zorgen voor hogere kosten, minder gebruik voor lagere.

Voor een SaaS-TCO vertaalt dat zich zo. Vast: het maandelijkse abonnement, door Arrix beschreven als een bedrag per gebruiker per maand; eenmalig: kosten vóór en tijdens de implementatie, apart behandeld. Variabel: de posten die verderop per component aan bod komen; terugkerend: alles wat doorloopt zolang je het systeem gebruikt.

Zet het abonnement in de laag vast én in de laag terugkerend: het bedrag per periode staat vast, maar loopt door zolang je het systeem gebruikt. Verbruiksposten horen in de laag variabel, ook als ze maandelijks worden gefactureerd.

Houd eenmalige en terugkerende posten strikt gescheiden. Een eenmalig bedrag mag je voor een TCO per jaar over de looptijd uitsmeren, maar niet elk jaar opnieuw opvoeren; een terugkerende post loopt door zolang je het systeem gebruikt. Zonder dat onderscheid loopt een eenmalige post in een vijfjarig model vijf keer mee, of verdwijnt een abonnement na het eerste jaar uit de berekening.

Variabele kostenposten die je model moet bevatten

PayPro Global noemt de belangrijkste componenten van variabele SaaS-kosten: cloudinfrastructuur, klantondersteuning, transactiekosten, gebruik van API's van derden, en dataopslag en bandbreedte. Cloudinfrastructuur is vaak de grootste variabele post: cloudservices van AWS, Azure of Google Cloud, zoals opslag, verwerkingskracht en bandbreedte. Meer klantgebruik vraagt meer serverresources en verhoogt de kosten.

Klantondersteuning heeft een variabel deel. Dat wordt bepaald door het aantal supporttickets, chatsessies en telefoongesprekken, ook al zijn andere kosten zoals salarissen van supportmedewerkers vast. Meer supportinteracties door grotere betrokkenheid en complexer gebruik drijven die kosten op.

Transactiekosten ontstaan wanneer je SaaS-platform financiële transacties mogelijk maakt: verwerkingskosten van betaalgateways zoals PayPal of Stripe vormen doorgaans een deel van elke transactie. API's van derden gebruiken SaaS-apps voor communicatie, dataverrijking en mapping; de kosten variëren met het aantal verzoeken.

Koppel in het model elke variabele post aan een driver en een eenheidstarief: aantal gebruikers of klanten, aantal transacties, GB opslag en bandbreedte, aantal API-verzoeken en aantal supportcontacten. Vraag per post de eenheidsprijs op: prijs per GB, prijs per API-verzoek, prijs per transactie en prijs per supportticket. Met die twee gegevens per post herreken je elk scenario en zie je welke post bij groei het sterkst oploopt.

Top 5 variabele SaaS-kostenposten per driver

  1. Cloudinfrastructuur (opslag, verwerkingskracht)Aantal GB opslag, bandbreedte
  2. Transactiekosten (betaalgateway)Aantal transacties
  3. API-verbruik van derdenAantal API-verzoeken
  4. KlantondersteuningAantal supporttickets, chatsessies
  5. Dataopslag en bandbreedteGB opslag, megabits per seconde

Eenmalige kosten bij implementatie en inrichting

Ook bij SaaS bestaan kosten vóór en tijdens de implementatie. Arrix noemt voor SaaS de implementatie van het pakket en de koppelingen, plus verborgen kosten: projectmanagement, instructie van medewerkers, tijd van interne medewerkers en aanvullende consultancy na livegang.

Koppelingen verdienen aparte aandacht. Ze staan bij Arrix als afzonderlijke kostenpost op de SaaS-lijst en kunnen extra adviesuren of tussenoplossingen met zich meebrengen. Arrix voegt toe dat het aanpassen van je eigen werkwijze aan het pakket soms al genoeg is om grote financiële excessen in bijvoorbeeld maatwerk te voorkomen.

Neem interne uren mee als harde kostenpost, ook zonder factuur. Arrix noemt de tijd van interne medewerkers en de instructie van medewerkers expliciet. Reken uren van sleutelgebruikers, testers en beheerders tegen een uurtarief en zet ze in hetzelfde overzicht als leveranciersfacturen. Anders lijkt een implementatie goedkoper dan ze voor de organisatie is.

Verborgen kosten en kosten na livegang

Arrix beschrijft wat er gebeurt als een implementatie mislukt. Er draait een dubbel systeem met dubbele kosten voor onderhoud, support en consultancy. De organisatie kan operationeel niet werken.

Het oude systeem is al afgesloten terwijl het nieuwe nog niet werkt. Dan kan bijvoorbeeld niet worden gefactureerd of de bank niet worden ingelezen. Ook is er veel handmatig werk.

Soms is er een verkeerde keuze gemaakt. Een systeem kan voor de verkoop prachtig werken, maar op de backoffice extra mensen vragen. Uitstel van livegang noemt Arrix apart als verborgen kostenpost.

Deze posten horen in het model, niet in een voetnoot. Zet ze als aparte regel met een bandbreedte, bijvoorbeeld het verwachte aantal extra adviesdagen. Bepaal per post wie de kosten bij vertraging draagt.

Leg mijlpalen en acceptatiecriteria vast. Dan is duidelijk wanneer extra consultancy voor de leverancier komt en wanneer voor jou. Zonder die afspraak betaal je de vertraging zelf, bovenop het abonnement dat doorloopt.

Een tweede risico is leveranciersafhankelijkheid. IT Selector merkt op dat de klant bij SaaS het systeem niet zelf in beheer heeft. De klant heeft geen goed overzicht op status en onderhoud en moet vertrouwen op het veiligheidssysteem van de leverancier, zonder dat volledig zelf in de hand te hebben.

Neem in je risicoparagraaf op welke kosten het jou oplevert als de leverancier niet levert: uitwijk naar een ander systeem, tijdelijk handmatig werk en kosten van gegevensoverdracht.

Subscription of usage-based: wat betekent het voor je TCO?

Bij subscription-based pricing betaalt de klant of gebruiker een licentie per gebruiker, vaak per jaar. Usage-based pricing gaat uit van verbruik, denk aan een bedrag per data-entry of per gebruikte MB, vaak maandelijks. Dat onderscheid beschrijft Consultancy.nl op basis van experts van The House of Marketing.

Subscription-based pricing betekent voor je TCO een vaste regel: je betaalt een licentie per gebruiker, vaak per jaar (Consultancy.nl). Dat bedrag loopt door zolang je het systeem gebruikt, ook als een gebruiker weinig doet. Groei in het aantal gebruikers werkt daardoor bijna één op één door in je kosten.

Usage-based pricing rekent je verbruik door, denk aan een bedrag per data-entry of per gebruikte MB, vaak maandelijks (Consultancy.nl). De factuur beweegt mee met je eigen volumes: bij laag gebruik valt ze lager uit, bij sterke groei kan ze sneller stijgen dan een vast abonnement. Voorspelbaarheid is daarmee een aandachtspunt in je begroting.

Onderzoek naar pricing bij SaaS-bedrijven maakt een onderscheid naar de omvang van de onderliggende bedrijven (Consultancy.nl). Leg daarom je verwachte aantal gebruikers en je verwachte verbruik naast beide modellen voordat je kiest.

Voor jouw TCO is de relevante vraag waar het omslagpunt ligt. Reken beide modellen door met je eigen volumes. Bij subscription is de kostenformule aantal gebruikers × tarief per periode. Bij usage-based is dat verbruikshoeveelheid × tarief per eenheid, plus een mogelijk platform- of minimumbedrag.

Zet de uitkomsten naast elkaar bij huidig gebruik, verwachte groei en terugloop. Bij laag gebruik kan een verbruiksmodel voordeliger zijn. Bij sterke groei kan de rekening sneller stijgen dan in een vast abonnement. De voorspelbaarheid van subscription vertaalt zich voor jou in een stabiele begrotingsregel.

SaaS versus on-premise in het kostenmodel

Arrix zet de kostenposten van beide modellen naast elkaar. In grote lijnen verschuiven bij SaaS de licentie- en hardwareaanschaf en de apart gefactureerde onderhouds- en supportposten naar het abonnement. Implementatie en koppelingen blijven in beide gevallen. De verborgen posten uit de eenmalige kosten gelden in beide modellen.

Daar staat tegenover dat SaaS posten kent die on-premise niet heeft. IT Selector noemt bijkomende kosten voor bijvoorbeeld extra bandbreedte of dataopslag. Dezelfde bron stelt dat de inschrijfkosten voor SaaS vaak duurder zijn dan de onderhoudskosten van on-premisesoftware.

Oracle noemt voor lokale ERP-systemen extra kosten voor beveiligingssoftware. Ook noemt Oracle monitoring door personeel voor bewaking en onderhoud van het systeem. Die posten staan niet op de SaaS-lijst van Arrix.

Complexiteit kan de vergelijking kantelen. IT Selector stelt dat veel SaaS-oplossingen zeer beperkt zijn als maatwerk nodig is. Integratie met bestaande oudere systemen is veel lastiger en soms onmogelijk. SaaS kan uitdagend zijn bij uitbreiding naar verschillende afdelingen in een groot bedrijf.

Een kostenbesparing realiseren door voor SaaS te kiezen zal volgens die bron niet vaak werken bij complexe inzet. Bij een complexe en grote organisatie is on-premise in veel gevallen de betere keuze.

Voor je kostenmodel geldt: hoe complexer je processen en integratielandschap, hoe meer je bij SaaS moet rekenen op maatwerkbeperkingen, tussenoplossingen en aanvullende adviesuren.

SaaS versus on-premise: kostenoverzicht per laag

Licentie- en hardwareaanschaf
SaaS: in abonnement opgenomen | On-premise: eenmalig, hoog
Onderhoud en support
SaaS: in abonnement opgenomen | On-premise: apart gefactureerd, jaarlijks
Implementatie- en koppelingen
Beide modellen: eenmalige kosten, vergelijkbaar
Extra kosten (bandbreedte, opslag)
SaaS: variabel, afhankelijk van gebruik | On-premise: vaste investering
Beveiliging en monitoring
SaaS: inbegrepen bij leverancier | On-premise: extra kosten voor software en personeel

Scenario's en gevoeligheid: reken met gebruik, groei en complexiteit

Toets het model op vier assen: aantal gebruikers, dataverbruik, supportvraag en mate van maatwerk en integratie. Variabele kosten in SaaS zijn gekoppeld aan de consumptie van resources door klanten. Ze stijgen of dalen met het gebruik.

Bij groei verandert vooral de variabele kant. Vaste posten blijven gelijk en worden per gebruiker goedkoper. Bij terugloop daalt de variabele kant mee, blijven de vaste lasten staan en wordt het abonnement per gebruiker per eenheid juist duurder.

Bepaal per scenario welke posten de uitkomst domineren. Is het abonnement per gebruiker de grootste post, dan werkt groei in het aantal gebruikers bijna één op één door in de TCO. Is verbruik de grootste post, dan bepalen dataopslag, bandbreedte en API-verzoeken de rekening, plus het variabele deel van de klantondersteuning.

Maak daarnaast een complexiteitsscenario. Reken door wat het betekent als maatwerk niet mogelijk blijkt. Reken ook door wat het kost als je processen moet aanpassen of met tussenoplossingen moet werken.

Neem ook risicoscenario's op in de gevoeligheidsanalyse: uitstel van livegang en het tijdelijk dubbel draaien van systemen. Daarbij horen kosten en mogelijk een periode waarin niet gefactureerd kan worden.

Arrix illustreert de orde van grootte met de vraag of je organisatie voldoende heeft aan een systeem van 50.000 euro of dat 300.000 euro realistischer is. Dat is gekoppeld aan de complexiteit van de wensen: hoe complexer, hoe hoger de implementatiekosten. Gebruik dat als bandbreedte in je eigen model in plaats van één getal.

Checklist voor je SaaS-TCO-model

Eenmalige implementatieposten: implementatie van het pakket en koppelingen. Arrix noemt daarnaast als verborgen kosten projectmanagement, instructie van medewerkers en tijd van interne medewerkers; additionele consultancy noemt Arrix als post na livegang. Zet per post een bedrag of bandbreedte en een eigenaar. Vraag per post of het een vaste prijs of een inspanningsverplichting is, en wie betaalt als het meer wordt dan geraamd.

Terugkerend: het abonnement per gebruiker per maand of per jaar, en bij een verbruiksmodel het tarief per eenheid (data-entry, MB, API-verzoek) plus eventuele minimumbedragen. Vraag: welke driver bepaalt de factuur, wat is het tarief per eenheid, en hoe vaak mag de leverancier dat tarief aanpassen?

Variabel: cloudinfrastructuur, klantondersteuning, transactiekosten, API's van derden, en dataopslag en bandbreedte (PayPro Global). Koppel elke post aan een driver en een eenheidsprijs. Vraag welke van deze posten in het abonnement zitten en welke apart worden doorbelast.

Kosten na livegang en risico's: een dubbel systeem draaien, uitstel van livegang, extra adviesdagen, en de kosten van uitwijk en gegevensoverdracht als de leverancier niet levert. Vraag welke reserve je opneemt, welke mijlpalen en acceptatiecriteria zijn afgesproken, en welke kosten de leverancier bij vertraging draagt.

Vergelijking met on-premise, alleen voor zover relevant: tel beide opties over dezelfde looptijd op, met dezelfde interne uurtarieven en dezelfde aannames over gebruik.

Meer uit Kostenposten